Welke invloed hebben aanpassingen in de woonomgeving op de kwaliteit van bestaan en het leven van mensen met een verstandelijke beperking? En hoe ervaren bewoners, naasten en professionals deze veranderingen in de dagelijkse praktijk? Hoe komen deze veranderingen tot stand? Hogeschool Windesheim onderzoekt dit samen met zorgorganisaties binnen de gehandicaptenzorg.
In juni is de verdiepende tweede fase van het onderzoek gestart. We zijn nog op zoek naar enkele zorgorganisaties die recent veranderingen hebben gerealiseerd in de fysieke leefomgeving van bewoners. Samen willen we de totstandkoming en de impact hiervan op het dagelijks leven, welzijn en gedrag van bewoners verkennen.
Onderzoek naar de fysieke leefomgeving
Zorgorganisaties investeren voortdurend in nieuwbouw, verbouwingen en andere aanpassingen van woonomgevingen. Vaak gebeurt dit met duidelijke doelen voor ogen: het vergroten van zelfstandigheid, het bieden van meer rust en veiligheid, het mogelijk maken dat bewoners langer op een vertrouwde plek kunnen blijven wonen.
Ondanks deze investeringen is er nog beperkt wetenschappelijk inzicht in de vraag hoe dergelijke veranderingen daadwerkelijk bijdragen aan de kwaliteit van bestaan van bewoners en het werk van professionals. Ook is nog weinig bekend over hoe bewoners en andere gebruikers worden betrokken bij de totstandkoming van deze veranderingen.
Eerste voorlopige inzichten uit fase 1
De eerste onderzoeksfase bestaat uit gesprekken met managers en andere betrokkenen vanuit zorgorganisaties. Hoewel er nog gesprekken worden gevoerd en de resultaten nog verder worden verdiept, lijken er zich al enkele patronen voor te doen.
We horen veel terug dat organisaties na een verhuizing of verbouwing niet altijd expliciet stilstaan bij de veranderingen voor bewoners en medewerkers, en hoe dit doorwerkt op ervaren kwaliteit. Een van de bevindingen is dat dit onderzoek de medewerkers gelegenheid biedt om ervaringen te verzamelen, gezamenlijk te reflecteren en zichtbaar te maken welke veranderingen in de dagelijkse praktijk worden ervaren.
Zelfstandigheid en dagelijkse routines
De eerste analyse laat zien dat veranderingen in de fysieke leefomgeving kunnen doorwerken in zelfstandigheid, dagelijkse routines en sociale contacten van bewoners.
“Doordat de badkamer nu aan de slaapkamer grenst, wat verder weg van de woonkamer, blijven de begeleiders erbij. Bijkomend voordeel is dat er hierdoor even één-op-één tijd is tussen bewoner en begeleider.”
“Bewoners zijn nu zelf verantwoordelijk voor het aannemen van post en pakjes.”
“Er wordt weer twee keer in de week gekookt in de gezamenlijke ruimtes.”
Deze voorbeelden illustreren hoe relatief kleine veranderingen in de woonomgeving invloed kunnen hebben op het dagelijks leven van bewoners.
Technologie als ondersteuning
Ook de inzet van technologie wordt genoemd als factor die kan bijdragen aan privacy, veiligheid en nachtrust.
“Doordat we nu werken met druppels[1], heeft deze bewoner ook de mogelijkheid om zijn kamer af te sluiten.”
“Je ziet dat er wel wat rust in is gekomen. Technologie ondersteunt privacy, veiligheid en nachtrust.”
1 Een druppel is een elektronische sleutel waarmee deuren eenvoudig en veilig geopend kunnen worden.
De betekenis van bewonersparticipatie
De eerste analyses suggereren dat beperkte betrokkenheid kan leiden tot gemiste behoeften en herstelgesprekken achteraf. Tegelijkertijd kan passende participatie bijdragen aan draagvlak, tevredenheid en een beter passend eindresultaat. In de gesprekken horen we dat bewonersparticipatie een complex thema is bij veranderingen in de woonomgeving.
“Als je bewoners vertelt: over een half jaar gaan we dit doen, dan ontstaat er een soort paniek.”
“We zijn toen met een paar bewoners naar de meubelwinkel geweest. Dit kwam eigenlijk toevallig zo uit; zij waren op de woning en wilden wel mee.”
“Er waren denk ik al 16 jaar plannen voor nieuwbouw. We zijn jaren terug ook wel betrokken geweest om mee te denken in bouwgroepjes. De ontwerpen zijn denk ik wel een stuk of twintig keer veranderd.”
De eerste bevindingen wijzen erop dat vroegtijdige betrokkenheid van bewoners en hun verwanten kan bijdragen aan meer draagvlak en minder stress en onrust. Juist bij veranderingen in de fysieke leefomgeving is dit belangrijk, omdat gemaakte keuzes vaak kostbaar zijn en later moeilijk kunnen worden aangepast. Door perspectieven en behoeften van bewoners vanaf het begin mee te nemen in de besluitvorming, ontstaat meer begrip voor gemaakte keuzes en een grotere kans op een woonomgeving die aansluit bij wat bewoners belangrijk vinden.
Fase 2: de ervaringen van bewoners, naasten en begeleiders
In de tweede onderzoeksfase verschuift de focus naar de dagelijkse praktijk. Met behulp van wandelgesprekken, interviews en focusgroepen onderzoeken we hoe bewoners, naasten en begeleiders veranderingen in de woonomgeving ervaren.
Deelnemende organisaties ontvangen niet alleen wetenschappelijke inzichten, maar krijgen ook de mogelijkheid om te reflecteren op de eigen praktijk en de effecten van eerder doorgevoerde veranderingen.
Oproep: organisaties gezocht
Sinds juni loopt de verdiepende tweede fase van het onderzoek. We zoeken nog enkele zorgorganisaties die recent veranderingen hebben doorgevoerd in de fysieke leefomgeving van mensen met een verstandelijke beperking, bijvoorbeeld door nieuwbouw, verbouw, herinrichting of de inzet van ondersteunende technologie. Binnen het onderzoek verkennen we samen hoe deze veranderingen tot stand zijn gekomen en wat zij betekenen voor het dagelijks leven, het welzijn en het gedrag van bewoners.
Wilt u bijdragen aan kennisontwikkeling over de relatie tussen woonomgeving, kwaliteit van bestaan en goede ondersteuning? Dan gaan we graag met u in gesprek over deelname aan het onderzoek. Ook horen we het graag als u wellicht een passende organisatie weet. Neem hiervoor contact op met projectleider Pamela Jakobs p.jakobs@windesheim.nl
[1] Een druppel is een elektronische toegangssleutel waarmee een deur kan worden geopend.
